ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਭਰਮ: ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕੁੱਤੇ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਫੁਟੇਜ ਨੂੰ ਆਪ ਪਰਖੋ।
ਇੱਕ ਟਾਕ ਜਿਸਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ
12 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਰੂਪਰਟ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ TEDx ਵ੍ਹਾਈਟਚੈਪਲ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦਾ ਟਾਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। TED ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਆਪਣੇ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਲਗਭਗ 35,000 ਵਿਊ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਅੱਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਪਚਾਸੀ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਠਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਟਾਈਟਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ TED ਨੇ ਕਦੇ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਅਠਾਰਾਂ ਮਿੰਟ।
ਇਹ ਦਲੀਲ ਕੌਣ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਇਹ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਬੇਆਰਾਮ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣਾ।
ਰੂਪਰਟ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਡਬਲ ਫ਼ਰਸਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਕਲੇਅਰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫ਼ੈਲੋ ਅਤੇ ਸੈੱਲ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਰਹੇ। ਉਹ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਫ਼ੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਸਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪੌਦਾ ਸਰੀਰ-ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਲੀ ਤੇ ਹਵਾਲਾ-ਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਤੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਨੱਬੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਛਾਪੇ ਹਨ।
ਉਹ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਸਿੱਖੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਫ਼ਰਕ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ
ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਾਂ ਪਹਿਨਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਹੈ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਵਿਗਿਆਨ: ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ, ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਬਣਾਓ, ਪਰਖੋ, ਸੋਧੋ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਏਨਾ ਢਿੱਲਾ ਫੜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ ਸਬੂਤ ਉਸਨੂੰ ਤੁਹਾਥੋਂ ਖੋਹ ਸਕੇ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸੱਚ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਦ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਵਿਗਿਆਨ: ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਏਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ। ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਕੁਦਰਤ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ।
- ਪਦਾਰਥ ਚੇਤਨਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ।
- ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਦੇ ਪਲ ਹੀ ਤੈਅ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
- ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਯਾਦਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੌਤਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਮਨ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
- ਅਖੌਤੀ ਪਰਾ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਸੰਭਵ ਹਨ।
- ਮਸ਼ੀਨੀ ਦਵਾਈ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਐਲਾਨਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਆਦਤਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਯਾਦ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਦੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਮਨ ਖੋਪੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?
ਉਹ ਸਤਰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਾਲ ਅਸਲੀ ਹੋਣੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਉਹ ਬੱਸ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਰੀਅਰ ਹੈ — ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗੁਆਉਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
TED ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਹੈ। ਟਾਕ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਨਿੱਬੜੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ ਢਾਈ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਪੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ
ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਦਾ ਪੱਖ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ, ਮੌਰਫ਼ਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ — ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੇ ਨਮੂਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ — 1981 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ।
ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੋ ਛਾਣਨੀ ਸਨਕੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਛਾਣਨੀ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝੇ ਗਏ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਰ ਗ਼ੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਛਾਣਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਛਾਣਨੀ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਚੱਲੇ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ।
ਉਸ ਤੰਗ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ TED ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ — ਅਤੇ ਟਾਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਹਿਮਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਰਫ਼ਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਦਾ ਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਹ ਸਵਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ
ਮੈਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਫੜਾ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਵਾਂ। ਸੋ:
- ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜਾਂਚੋਗੇ ਕਿਵੇਂ?
- ਕੀ "ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਕਹਿਣ ਅਤੇ "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ" ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਥਨ ਹੈ?
- ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ? ਕਿਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ?
- ਤੁਸੀਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਿਆ?
ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਬੇਆਰਾਮ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕੈਂਬਰਿਜ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਉਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਡਿਲੀਟ ਬਟਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬੇਹੱਦ ਠੋਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕੁੱਤੇ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਔਖੀ ਇੱਕ ਫੁਟੇਜ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਪਰਖੋ।
See English With Your Ears — ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੀਖਿਆ
ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਪਰਖੋ
- TED ਨੇ ਟਾਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਹਟਾਇਆ?
- a) ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ
- b) ਟਾਕ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ
- c) ਟਾਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਤੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸਨ
- d) ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਨੇ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ
- ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ?
- a) ਟਾਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ
- b) TED ਨੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
- c) ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ
- d) ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੋਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
- ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਰਕ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ?
- a) ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਚਕਾਰ
- b) ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ
- c) ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ
- d) ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਵਿਚਕਾਰ
- ਲੇਖਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਚੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਦਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ:
- a) ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਤੱਥ
- b) ਸਾਫ਼ ਝੂਠ
- c) ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ
- d) ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
- ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮੌਰਫ਼ਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮੁੱਖ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀ ਹੈ?
- a) ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ
- b) ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
- c) ਇਸਨੇ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ
- d) ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ
- ਲੇਖਕ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ?
- a) ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹਨ
- b) ਉਹ ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹਨ
- c) ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ
- d) ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ
ਉੱਤਰ
1 b · 2 c · 3 b · 4 c · 5 c · 6 c
ਜੇ ਤੁਹਾਥੋਂ ਛੇਵਾਂ ਸਵਾਲ ਖੁੰਝ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਪੈਰੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਹ ਵੇਖ ਸਕਣਾ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਚਾਅ ਵੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਹੁਨਰ ਹੈ।
ਦਸ ਸ਼ਬਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
| ਸ਼ਬਦ | ਅਰਥ | ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ |
|---|---|---|
| paradigm (n.) | ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਤਰੀਕਾ | "challenging existing paradigms" |
| to suppress (v.) | ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ | "the most successful thing TED ever tried to suppress" |
| to dismiss (v.) | ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣਾ | "the easiest way to dismiss an uncomfortable idea" |
| assumption (n.) | ਉਹ ਜੋ ਪਰਖੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | "they are assumptions, not findings" |
| to smuggle in (phr. v.) | ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਜਾਂ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਉਣਾ | "smuggled in under the authority of the first" |
| heretic (n.) | ਉਹ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇ | "dissenters as heretics" |
| unambiguous (adj.) | ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼; ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਹੋਵੇ | "history is unambiguous" |
| heterodox (adj.) | ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰਾਇ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ (ਉਲਟ: orthodox) | "every heterodox claim" |
| to replicate (v.) | ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਉਹੀ ਨਤੀਜਾ ਪਾਉਣਾ | "independently replicated results" |
| the objection (n.) | ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ | "It is the objection." |
ਵਿਆਕਰਨ ਫ਼ੋਕਸ: hedging — ਸਾਵਧਾਨ ਲੇਖਕ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਦੇ ਹਨ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਚੀਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ hedging ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
- might / may — "might be more like habits"
- appears to / seems to — "what dogs appear to know"
- roughly / fairly — "roughly 35,000 views", "I am fairly sure"
- I think / I do not say — ਰਾਇ ਨੂੰ ਰਾਇ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰਨਾ
ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ:
✗ TED censored him because they were afraid. (ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ — ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਣ ਯੋਗ)
✓ TED removed the talk. I think they handled it badly. (ਇੱਕ ਤੱਥ, ਫਿਰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਰਾਇ)
ਅਜ਼ਮਾਓ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ hedging ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖੋ: (1) Morphic resonance is false. (2) Everyone agreed TED was wrong. (3) Scientists refuse to look at new evidence.
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚੋਂ ਕੰਮ ਦੇ ਵਾਕ-ਸਾਂਚੇ
- It is not X. It is Y. — "It is not that science is wrong. It is that we have allowed two things to wear the same name."
- Whatever else he is, he is not… — ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ।
- The question is not whether… It is whether… — ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀਆ। ਇਹ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਰਚਾ
- ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਵਿਗਿਆਨ" ਅਤੇ "ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ" ਦੋਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਕੀ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ?
- ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਇਸ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
- ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦਸ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਛੱਡਣੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹੀ ਕਿਉਂ?
Ross Cline · rosscline.com
ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ: TEDx ਤੋਂ ਟਾਕ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ, ਅਤੇ ਅਠਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਟਾਈਟਲ ਕੀਤਾ ਪੂਰਾ ਟਾਕ, sheldrake.org ਉੱਤੇ। TED ਦਾ ਬਿਆਨ TED ਬਲਾਗ ਉੱਤੇ "Open for discussion: Graham Hancock and Rupert Sheldrake" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਹੈ The Science Delusion (ਯੂਕੇ) / Science Set Free (ਯੂਐੱਸ)। ਤਸਵੀਰ Reason4Reason ਵੱਲੋਂ, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons ਰਾਹੀਂ।
