Board-game card illustration: Going Home, the family game nobody wins

Hai nơi tôi từng gọi là nhà

Nghe bài viết này

25 phút, do chính tôi đọc (bằng tiếng Anh). iLearn.tw Radio Podcast, tập 11.

Nghe trên Apple Podcasts

Dạo này, mỗi tuần tôi dạy tiếng Anh cho bốn người đang sống ở New Brunswick. Họ đến từ Senegal, Syria và Brazil. Tôi là người New Brunswick. Tôi dạy họ từ một căn phòng thuê ở Phnom Penh, Campuchia, và tôi dạy không lấy tiền, vì trong một năm rưỡi ở quê nhà không ai chịu trả tiền cho tôi để làm việc đó.

Chúng tôi hay đùa về chuyện này. Tôi bảo họ rằng một ngày nào đó họ sẽ phải tìm cho tôi một việc làm ở New Brunswick, vì chính tôi đã không tìm được. Họ cười. Đó là một câu đùa hay. Nó cũng đơn giản là sự thật.

Trong đời mình, tôi đã gọi hai nơi là nhà. Đây là những gì đã xảy ra ở từng nơi, kể một cách giản dị nhất mà tôi có thể, kèm theo tài liệu ở những chỗ tôi có.

Đài Loan

Tôi đến Đài Loan lần đầu năm mười tám tuổi. Năm hai mươi tám tuổi, tôi mở một trường tiếng Anh ở Đài Trung và điều hành nó suốt mười lăm năm. Hơn một nghìn đứa trẻ đã học tiếng Anh trong căn phòng ấy. Tôi thuê giáo viên, trả lương, nộp thuế, và trong hơn bốn năm tôi xuất bản một tạp chí của riêng mình: hai mươi trang, giấy tốt, bốn nghìn bản mỗi số. Tôi đã góp phần nuôi nấng con trai đỡ đầu của mình ở đó từ tuần cháu chào đời. Giờ cháu khoảng mười tuổi. Tôi đã lỡ mất hai năm của cháu.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Tiến 15 năm, bạn đã dựng nên một ngôi trường

Tranh chấp là về một cánh cửa. Hợp đồng thuê của tôi quy định chủ nhà “chịu hoàn toàn trách nhiệm bảo trì và giữ cho hoạt động bình thường” đối với “cánh cửa thép trượt cơ khí lớn bên ngoài” của trường. Tháng 11 năm 2020, cánh cửa ấy, gần bốn trăm ki-lô-gam thép, sập xuống trong một giây. Hai đài truyền hình đã quay lại cảnh đó. Phía sau nó là một cánh cửa kính trượt không khóa được.

Tôi đã yêu cầu. Tôi đã viết thư. Tôi đã đi hòa giải. Không có gì được sửa, và tôi lo cho sự an toàn của mình. Rồi tôi làm cái việc khiến tôi bị kết án: tôi đưa hợp đồng thuê của chính mình lên mạng, bản hợp đồng có điều khoản ấy, và tôi viết về vụ tranh chấp trên một trang blog. Hợp đồng không có điều khoản bảo mật nào. Theo lời tường thuật của tôi, nó ở trên mạng khoảng hai ngày.

Các tòa án kết luận rằng những gì tôi đăng có chứa dữ liệu cá nhân của chủ nhà và một phần trong đó đã ở trên mạng nhiều tháng. Đài Loan thực thi luật bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình bằng con đường hình sự. Tôi bị kết án sáu tháng tù, bản án có hiệu lực chung thẩm tại Tòa án Tối cao vào tháng 10 năm 2024.

Tôi không xin bạn phân xử ai đúng về một cánh cửa. Tôi xin bạn nhìn vào cách phiên tòa đã được tiến hành. Tôi không đọc được tiếng Trung. Không một tài liệu nào trong quá trình tố tụng được dịch cho tôi. Một số phiên tòa diễn ra hoàn toàn không có phiên dịch; ở những phiên khác, người tuyên thệ làm phiên dịch, theo lời tường thuật của tôi, chỉ truyền đạt một phần nhỏ những gì được nói. Ở cấp sơ thẩm, luật sư trợ giúp pháp lý ngồi cạnh tôi và không phiên dịch. Ở cấp phúc thẩm, tôi không có luật sư.

Tháng 3 năm 2024, tôi nộp đơn xin triệu tập năm nhân chứng. Tại một phiên tòa, thẩm phán nói, qua người phiên dịch, rằng họ không quan trọng đối với vụ án. Không ai được triệu tập, và bản án bằng văn bản không nêu lý do nào.

Một trong năm người ấy, một phụ nữ, đã sẵn sàng nói với tòa rằng bà từng cảnh báo chủ nhà của tôi là tôi có thể tự kết liễu đời mình, và rằng câu trả lời bà nhận được là bằng chứng về một hợp đồng bảo hiểm đã được nâng mức. Điều đó nằm trong số những gì tòa gọi là không quan trọng. Hoặc các thẩm phán đã đọc thứ họ gạt sang một bên, hoặc họ đã gạt sang một bên thứ họ chưa từng đọc.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Năm nhân chứng, bỏ qua tất cả

Mọi chuyện có thể nhỏ đến mức này. Ngày 20 tháng 2 năm 2023, lúc 6 giờ 55 tối, chính biên bản của tòa cho thấy thẩm phán ghi nhận rằng không liên lạc được với phiên dịch nào, hỏi tôi bằng tiếng Trung rằng tôi có hiểu tiếng Trung không và có đồng ý tiếp tục không, rồi tiếp tục khi tôi trả lời rằng tôi hiểu một chút. Sau đó các quyền của tôi được đọc cho tôi nghe bằng tiếng Trung.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Hôm nay không có phiên dịch, gật đầu và chơi tiếp

Và khi bản án có hiệu lực, giấy triệu tập yêu cầu tôi đến thi hành án có in một dòng dành cho những người như tôi. Dòng ấy bằng tiếng Trung. Nó viết: nếu bạn không đọc được tiếng Trung, hãy tự mang theo người dịch.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Tự mang theo người dịch, in bằng thứ tiếng bạn không đọc được

Viện Kiểm sát Tối cao Đài Loan đã hai lần từ chối đưa vụ án trở lại Tòa án Tối cao, trong các thư đề ngày 22 tháng 12 năm 2025 và 18 tháng 9 năm 2026. Không lá thư nào trong hai lá thư ấy phản bác bất cứ điều nào nêu trên; lá thứ hai nói rằng việc có dùng phiên dịch hay không không làm thay đổi kết quả. Các lá thư, kèm bản dịch, có trong mục lục tài liệu.

Người ta hỏi tôi sẽ dùng từ gì cho một tòa án như thế. Tôi đã nghe đủ mọi từ, và vào những đêm tồi tệ tôi cũng đã dùng chúng. Nhưng tôi không nhìn được vào tâm trí của ai, và tôi cũng không cần. Tôi dùng những từ tôi chứng minh được: không được dịch, không được phiên dịch, không được lắng nghe.

Một người hiểu hệ thống ấy rõ hơn tôi rất nhiều đã đặt tên cho khoảng trống này. Ông Peter Chen là người sáng lập Hiệp hội Phiên dịch Tư pháp Đài Loan (Taiwan Judicial Interpreters Association). Ngày 21 tháng 10 năm 2026, ông viết cho tôi:

「這確實是很重要的問題和現象。目前刑事訴訟法有開了一個後門給審檢人員自由心證去認定,我不置可否;但如果被怠忽職守的執法人員濫用,這就是我們要監督及倡議改善的地方。」

“Đây quả thực là một vấn đề và một hiện tượng rất quan trọng. Hiện nay Bộ luật Tố tụng Hình sự để ngỏ một cửa sau cho thẩm phán và công tố viên tự do quyết định theo sự tin chắc của mình; về điều đó tôi không tỏ thái độ. Nhưng nếu nó bị lạm dụng bởi những người thực thi pháp luật lơ là nhiệm vụ, thì đó chính là chỗ chúng ta phải giám sát và vận động cải thiện.”

Peter Chen 陳允萍, chủ tịch sáng lập Taiwan Judicial Interpreters Association (台灣司法通譯協會), thư điện tử gửi cho tôi, ngày 21 tháng 10 năm 2026. Trích nguyên văn, với sự đồng ý của ông vào ngày 16 tháng 11 năm 2026. Bản dịch tiếng Việt được dịch từ tiếng Trung.

Ông không phải là người duy nhất đặt câu hỏi. Năm học giả về luật, phiên dịch và ngôn ngữ học pháp lý, đến từ Canada, Úc, Hàn Quốc và Hoa Kỳ, đã viết thư cho Tư pháp viện Đài Loan ngày 20 tháng 10 năm 2026, đề nghị cơ quan này công bố trên thực tế phiên dịch tòa án được chỉ định thường xuyên đến mức nào. Lá thư của họ không bày tỏ lập trường về vụ án của tôi. Nó không cần phải làm thế.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Rời khỏi bàn cờ, không được nhận lại cuộc đời mình

Gần cuối, một luật sư, loại được trả phí cao, cho tôi biết tình hình ra sao. Theo như tôi nhớ lời ông ấy: hãy đi đi. Tôi biết anh yêu nơi này, nhưng nếu ở lại thì anh là kẻ ngốc. Đây là bản án chung thẩm. Tôi không thể làm gì được. Ở lại có nghĩa là sáu tháng tù, một tiền án, và khoảng 300.000 Đài tệ, gồm khoản tiền phạt có thể thay cho án tù và tiền bồi thường.

Vậy là tháng 12 năm 2024, tôi rời bỏ cuộc sống mà tôi đã mất mười lăm năm gây dựng. Đâu đó trong hai năm kể từ đó, tôi cũng mất luôn người bạn đời đã gắn bó mười năm.

Hãy tạm gác sang một bên những gì các thẩm phán đã làm hay không làm, và đặt hai điều cạnh nhau. Một bên là một hợp đồng thuê nhà, của chính tôi, được đưa lên mạng nhiều năm trước. Bên kia là mái nhà tôi đã gây dựng suốt mười lăm năm rồi buộc phải rời bỏ. Mất điều thứ hai vì điều thứ nhất là tùy tiện, hoàn toàn không tương xứng và tàn nhẫn. Đó không phải là một nhận định về tâm trí của bất kỳ ai. Đó là một phép đo. Tôi không tin có chuẩn mực quốc tế nào về công lý hay nhân quyền cho phép điều đó.

Canada

Trước khi rời đi, tôi đã bước vào Văn phòng Thương mại Canada tại Đài Bắc, ngày 29 tháng 4 năm 2024, và nói với chính phủ của mình chuyện gì đang xảy ra. Ghi chú đầu tiên trong hồ sơ lãnh sự của tôi ghi rằng “phái bộ có thể giúp bảo đảm điều đó nếu đối tượng cảm thấy mình bị đối xử bất công” (tr. 96). Đó là điều tôi được nói trực tiếp, và tôi đã tin vào đó.

Tôi biết hồ sơ viết gì vì Global Affairs Canada đã giao toàn bộ hồ sơ cho tôi theo Đạo luật Quyền riêng tư (Privacy Act): 551 trang, không giữ lại gì. Ngày 6 tháng 2 năm 2025, viên chức ở Đài Bắc đã hỏi Ottawa đúng câu cần hỏi: “xin cho biết trụ sở chính có cho rằng đây là sự từ chối công lý hay không” (tr. 86). Hôm sau Ottawa trả lời rằng họ “không ở vị thế để xác định những cáo buộc của đối tượng về việc từ chối công lý có cơ sở hay không” (tr. 84). Trong 551 trang không có một ghi chú, thư điện tử hay nhiệm vụ nào gửi tới bất kỳ tòa án, công tố viên, bộ hay cơ quan nào của Đài Loan. Khi tôi tiếp tục viết, hồ sơ ghi lại lý do các câu trả lời dừng lại: “Các viên chức phụ trách thư từ sẽ không (not/not) trả lời vì Đối tượng là người viết nhiều” (tr. 13). Ngày 27 tháng 3 năm 2026, một thư điện tử đã đóng hồ sơ.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Hồ sơ của bạn đã đóng, 551 trang, chúc một ngày tốt lành

Tôi là người viết nhiều. Tôi sẽ viết ít hơn nếu câu hỏi duy nhất ấy được trả lời.

Đây là một chuyện xảy ra trong lúc tôi đang viết bài này. Chủ nhật, ngày 15 tháng 11 năm 2026, Thủ tướng Canada đáp xuống Phnom Penh, thành phố tôi đang sống, để dự hội nghị thượng đỉnh Pháp ngữ (La Francophonie). Từ đây, ông công bố 24 triệu đô la cho các dự án ở Benin, Bờ Biển Ngà và Senegal, và cho công tác chuẩn bị ứng phó Ebola ở châu Phi. Tôi chỉ để ý đến khoảng cách. Từ Phnom Penh, Canada tìm ra được Benin. Trong hai năm, theo chính hồ sơ của mình, Canada đã không đặt một câu hỏi nào với Đài Loan về một công dân của chính mình.

New Brunswick

Thế là tôi về nhà. Tôi sinh ra ở Saint John và tôi là người Deer Island. Mẹ và cha tôi ở đó, và họ chẳng trẻ ra được nữa.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: 400 đơn xin việc, quay về ô xuất phát

Trong khoảng một năm rưỡi, tôi gửi hơn bốn trăm đơn xin việc, mỗi đơn kèm một thư xin việc riêng. Giảng dạy. Gia sư. Công tác hỗ trợ định cư. Việc văn phòng. Bảo vệ. Khi nghe nói khu học chánh thiếu tài xế xe buýt đưa đón học sinh, tôi gọi điện. Hôm thứ Sáu, giọng nói ở đầu dây rất sốt sắng. Sang thứ Hai, vị trí đã có người. Tất cả những điều đó mang lại một lời mời duy nhất, làm phụ hồ với mức lương tối thiểu, và một câu từ dịch vụ việc làm của tỉnh: một năm rưỡi không có việc là chuyện bình thường.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Vị trí đã có người, thứ Sáu có, thứ Hai không

Tôi đi sơn cùng người anh em họ, hai mươi lăm đô la một giờ: tường, lối đi bằng xi măng, ghế, bàn dã ngoại. Tôi làm một thời gian trên một chuyến phà, học việc và các bài diễn tập an toàn. Tôi từng điều hành một ngôi trường, trả lương cho nhân viên và xuất bản tạp chí, và tôi mừng vì có những chiếc bàn dã ngoại ấy. Không công việc nào là quá thấp đối với tôi. Nhưng đến một lúc nào đó, một con người có quyền tự hỏi liệu có điều gì không ổn, và liệu điều không ổn ấy có phải là chính mình.

Không phải chỉ riêng tôi. Tỉnh biết điều đó, vì tỉnh đã trả tiền để tìm hiểu. “The Economic Impacts of Migrating from New Brunswick to Alberta/Saskatchewan and Return to New Brunswick” (Emery, McDonald và Morissette, 2017) do Bộ Giáo dục Sau Trung học, Đào tạo và Lao động chi trả. Nghiên cứu theo dõi khoảng 18.000 người New Brunswick đã đi về miền Tây trong giai đoạn 2001 đến 2008. Khoảng một phần ba trở về trong vòng ba năm. Rồi, ở trang 11: một phần tư đến một phần ba số người di cư trở về cuối cùng ở lại New Brunswick (“of return migrants ultimately remain in NB”). Nói thẳng ra, phần lớn những người về nhà đã không ở lại.

Herb Emery, nhà kinh tế học tại Đại học New Brunswick và là một trong các tác giả, viết cho tôi ngày 15 tháng 11 năm 2026:

“Here you get stuck in the jobs we have rather than being able to compete for the job you want.” (Ở đây, người ta bị kẹt trong những công việc chúng tôi có, thay vì có thể cạnh tranh để giành công việc mình muốn.)

Và về câu chuyện của chính tôi, ông viết: “Your email is the first direct statement I have seen as to why a returner didn’t stay” (Thư của anh là lời trình bày trực tiếp đầu tiên tôi từng thấy về lý do một người trở về đã không ở lại). (Cả hai câu đều được trích với sự cho phép của ông.)

Bây giờ đến phần tôi vẫn luôn thận trọng, và muốn nói cho thật chính xác.

New Brunswick quả có những chương trình dành cho người gặp phải điều tôi đã gặp: không có kinh nghiệm tại Canada, không có người tham chiếu tại địa phương, bằng cấp không ai công nhận, không có mạng lưới quan hệ. Một chương trình có tên GNB Mosaïk. Tôi yêu cầu hồ sơ của chương trình theo Luật Quyền tiếp cận thông tin và nhận được 59 trang. Tỉnh đã chi khoảng 1,87 triệu đô la từ ngân sách liên bang và tỉnh cho một con đường vào chính bộ máy công vụ của mình: tuyển dụng “bất kể trình độ ngôn ngữ của họ”, lớp học ngôn ngữ có trả lương, phiên dịch trong buổi phỏng vấn, người cố vấn, và “chú trọng vào kỹ năng có thể chuyển đổi và tiềm năng, thay vì kinh nghiệm công việc cụ thể”. Đó là một chương trình tốt. Chính báo cáo của chương trình nói rõ nó dành cho ai:

“bất kỳ ai không sinh ra ở New Brunswick.”

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Cánh cửa này dành cho người chơi khác, bạn sinh ra ở đây

Đó là một cửa hông vào bộ máy công vụ của tỉnh. Còn có một cửa thứ hai, lâu đời hơn: Equal Employment Opportunity Program (Chương trình Cơ hội Việc làm Bình đẳng), hoạt động từ năm 1984, dành cho người bản địa, người khuyết tật và thành viên các nhóm thiểu số hữu hình, mà chính trang của chương trình định nghĩa là những người “không phải người da trắng” (“who are non-Caucasian”).

Cho đến giờ tôi chưa nói ai đến từ đâu, hay ai trông như thế nào. Những người dùng các cánh cửa ấy không làm gì khác ngoài việc đến khi được mời, còn tôi thì đã sống mười lăm năm làm người nước ngoài ở đất nước của người khác. Nhưng bỏ qua điều này sẽ khiến bạn hiểu sai, nên tôi sẽ nói điều giản dị ấy một lần. Học viên của tôi đến từ Senegal, Syria và Brazil. Tôi là một người đàn ông da trắng, không phải người bản địa, không khai có khuyết tật nào, sinh ra ở Saint John. Theo chính hai định nghĩa của tỉnh, không cửa hông nào là của tôi. Tôi không tin rằng một cánh cửa vào việc làm công nên được cắt theo màu da của bất kỳ ai: không theo màu da của họ, và cũng không theo màu da của tôi. Trên giấy tờ, tôi có những khoảng trống của một người mới đến, mười lăm năm khoảng trống, và tờ giấy khai sinh của một người bản xứ. Không ai từ chối tôi. Chỉ đơn giản là không có cánh cửa nào ghi tên tôi.

Giờ thì Ottawa đã nói điều đó trong một câu. Tôi hỏi bộ trưởng liên bang xem có dịch vụ nào dành cho một công dân trở về nhà sau thời gian dài sống ở nước ngoài hay không. Ngày 19 tháng 11 năm 2026, bộ trả lời: “Canadian citizens are not eligible for settlement services.” (Công dân Canada không đủ điều kiện hưởng các dịch vụ định cư.) Bộ gợi ý tôi vào Job Bank, trang việc làm của Chính phủ Canada.

Ottawa cũng trả tiền cho chủ lao động, và trả nhiều hơn cho một số trường hợp tuyển dụng so với các trường hợp khác. Chương trình Apprenticeship Service của họ đã trả cho chủ lao động “$5,000 for each eligible new first-year apprentice hired” (5.000 đô la cho mỗi người học nghề năm thứ nhất mới được tuyển và đủ điều kiện) và “$10,000 if the apprentice hired is from an equity-deserving group” (10.000 đô la nếu người học nghề được tuyển thuộc một nhóm cần được bảo đảm công bằng), danh sách ấy gồm cả “Newcomers” (người mới đến). Chương trình thực tập dành cho người mới đến của họ đưa người vào làm tại các cơ quan nhà nước, trong đó có Fredericton và Moncton, và mở cho những ai “have been a permanent resident or a Canadian citizen for 10 years or less” (là thường trú nhân hoặc công dân Canada từ 10 năm trở xuống). Tôi là công dân từ lúc sinh ra. Tôi không có tên trong danh sách nào trong số đó.

Tôi mừng vì học viên của tôi ở đây. Khi Rebel News công kích Tim Hortons về lao động nước ngoài, họ đã nhắm nhầm người. Người đưa cho bạn ly cà phê không viết ra chính sách đó. Các chính phủ viết ra. Hãy chĩa máy quay về phía đó.

Một tỉnh có thể đối xử tử tế với cả những người mình mời đến lẫn những người mình nuôi lớn. Không phải chỉ chọn một trong hai. Hiện giờ New Brunswick đang làm một trong hai việc đó.

Một học viên của tôi, một phụ nữ, có lớp học được tài trợ. Cô vẫn tìm đến tôi, bằng thời gian riêng của mình, và tôi dạy cô cùng những người khác miễn phí từ bên kia thế giới. Đó là công dụng duy nhất mà New Brunswick tìm ra cho một giáo viên tiếng Anh đã làm nghề từ năm 1999.

Tôi đã đề nghị cùng lớp học miễn phí ấy với các thư viện và các tổ chức hỗ trợ người mới đến trên khắp Canada. Một số nơi đã chuyển tiếp, và chính hệ thống thư viện công của New Brunswick là một trong số đó. Còn hệ thống được tài trợ thì phần lớn không thể. Một hệ thống thư viện viết rằng họ làm việc “thông qua các quan hệ đối tác đã thiết lập với các đơn vị cung cấp dịch vụ” và “không ở vị thế quảng bá cho cá nhân giảng viên hay doanh nghiệp nhỏ”. Một chương trình ngôn ngữ do liên bang tài trợ viết: “Việc anh đang làm nghe rất thú vị. Tuy nhiên, chúng tôi không thể chia sẻ cơ hội này với học viên của mình.” Công bằng mà nói, thư của tôi có nói rằng tôi cũng dạy tư để kiếm sống, và quy định không quảng bá cho doanh nghiệp là một quy định hợp lý. Nhưng điều đó vẫn có nghĩa là một giáo viên Canada không thể đem công sức của mình tặng không cho chính hệ thống được dựng lên để dạy tiếng Anh.

Tôi không nghĩ có ai đã quyết định gạt những người như tôi ra ngoài. Tôi nghĩ là không ai quyết định điều gì cả, và với người đang đứng trước cửa thì kết quả cũng như nhau.

Tôi dần nghĩ rằng chuyện này đơn giản hơn chính sách. Ở một nơi nhỏ, việc làm là thứ người này có còn người kia thì không. Một người đàn ông trở về nhà với mười lăm năm làm một việc chưa ai ở đó từng làm không phải là một món quà. Anh ta là đối thủ cạnh tranh, và ở mỗi quầy người ta đều khiến anh ta cảm thấy điều đó. Cả đời tôi chưa từng thấy mình ít được chào đón ở nơi nào đến thế, và đó lại chính là nơi tôi sinh ra và lớn lên.

Biên giới

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Một giờ, đồng hồ bấm giờ ở biên giới, đừng mua kẹo

Deer Island nằm sát bang Maine. Tôi lớn lên với việc qua lại biên giới tự nhiên như hơi thở. Nhiều năm trước, chỉ cần bằng lái xe là đủ.

Ngày 2 tháng 10 năm 2025, khoảng giữa trưa, tôi tìm cách qua biên giới trên đường đi thăm một người bạn thân ở Pennsylvania. Tôi bị giữ lại khoảng năm tiếng. Trước lời đe dọa sẽ tịch thu, tôi mở khóa điện thoại để các viên chức lục soát và sao chép những gì có trong đó. Tôi tháo đồng hồ và ngồi ở chỗ được bảo. Các câu hỏi đi tới cả năm sinh của cha mẹ tôi, và bệnh viện. Tôi không cãi. Tôi không xin ra ngoài uống ngụm nước. Tôi xin lỗi vì đống giấy tờ mình gây ra. Khi họ thả tôi đi, tôi được bảo rằng nếu có lịch trình chặt chẽ và thêm bằng chứng về việc làm và tiền bạc thì lần sau tôi có thể tránh được rắc rối.

Ba ngày sau, tôi chỉ định sang đổ xăng và mua vài thứ ở Walmart tại Calais. Tôi lại bị thẩm vấn, về người vợ tôi không có và những đứa con tôi không có. Tôi được bảo rằng giờ tôi bị tính giờ: vỏn vẹn một tiếng để vào rồi ra, nếu không sẽ bị cấm nhập cảnh. Họ bảo mỗi lần qua biên giới sẽ bị tính là điểm bất lợi cho tôi cho đến khi tôi trình ra được phiếu lương, một căn nhà, “những thứ tử tế hơn”. Tôi bị chế giễu vì mua kẹo. Một viên chức, một người đàn ông đã quá tuổi năm mươi từ lâu, dí sát mặt vào mặt tôi và nói: “Get a job, bro.” (Kiếm việc mà làm đi, anh bạn.)

Tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu tôi thử lại. Tôi chưa dám tìm hiểu. Tôi đã khóc ở cái quầy ấy, ở tuổi bốn mươi bốn, trong khi mẹ và cha tôi đang chờ.

Vậy thì hãy cộng lại. Đài Loan cho tôi sáu tháng. Biên giới cho tôi một tiếng. New Brunswick không cho tôi gì cả, và mất một năm rưỡi để làm điều đó.

Ghi nhận công bằng

Xin ghi nhận Campuchia. Tôi đến một mình, không tiền, với hơn mười tám nghìn đô la tiền nợ và mọi thẻ tín dụng đều chạm hạn mức, đó là hậu quả của bốn năm hầu tòa và một năm rưỡi không việc làm. Trong vòng vài tuần tôi đã có việc ở hai trường. Campuchia là một trong những nước nghèo hơn ở châu Á, vậy mà một giờ dạy học ở đây trả cho tôi nhiều hơn khoảng hai phần ba so với một giờ sơn bàn dã ngoại ở quê nhà. Trong tiếng Anh, Cambodia viết gần giống Canada. Tin tôi đi, đây không phải Canada. Đây không phải nơi mẹ và cha tôi đang ở.

Minh họa thẻ bài trò chơi cờ bàn: Nơi khác, viết gần giống Canada

Và xin ghi nhận Maine, bất chấp cái quầy ấy. Tôi đã viết thư cho các tòa soạn ở Canada từ tháng 1 năm 2025, ba tuần sau khi tôi về nhà. Không tòa soạn nào nợ ai một bài báo. Nhưng tờ báo đầu tiên ở gần quê tôi in một chữ của tôi lại là The Quoddy Tides ở Eastport, bang Maine, ngày 13 tháng 11 năm 2026: tờ báo ở bờ bên phía Mỹ của vùng nước ấy. Và khi tôi mời lớp học miễn phí của mình đi khắp nơi, một nhóm xóa mù chữ ở Bangor đã gọi video với tôi và nói đồng ý.

Khi các tòa soạn Canada có trả lời tôi, thì đó là để chuyển tôi sang nơi khác hoặc để từ chối. Một nơi viết rằng các sự việc xảy ra rất xa New Brunswick, và rằng họ không có thời gian cũng như nguồn lực để tìm hiểu. Tôi là người New Brunswick. Đó chính là câu chuyện. Theo những gì tôi biết, cho đến nay chưa có tòa soạn Canada nào đưa tin về bất cứ điều gì trong số này.

Điều tôi yêu cầu

Không phải lòng thương hại. Tôi bốn mươi lăm tuổi, tôi làm việc mỗi ngày, và tôi chưa xong đâu.

Với Đài Loan: một phiên tòa xét xử lại, bằng ngôn ngữ tôi theo được. Tôi muốn về nhà. Tôi không muốn về nhà để nhận sáu tháng tù, một tiền án và khoảng 300.000 Đài tệ tiền phạt và bồi thường, theo một bản án tôi không đọc được, vì đã đưa hợp đồng thuê của chính mình lên mạng.

Với Canada: ba điều trong kiến nghị e-7910 gửi Hạ viện, kiến nghị đã được nghị sĩ của tôi cho phép và đang được dịch trước khi mở để ký. Một tiêu chuẩn dịch vụ lãnh sự được công bố. Lý do bằng văn bản khi một hồ sơ bị đóng. Một cuộc rà soát độc lập.

Với New Brunswick: hãy tìm hiểu xem những người trở về nhà rồi ra sao, vì nghiên cứu duy nhất tôi biết dừng lại ở năm 2011. Hãy mở cánh cửa vốn đã có cho cả những người sinh ra ở đây. Hãy để kinh nghiệm được đánh giá.

Với đất nước láng giềng: không gì hơn một buổi chiều bình thường.

Tôi không yêu cầu đóng cánh cửa nào đối với bất kỳ ai. Tôi yêu cầu một cánh cửa mở ra. Tuần này, bốn người đến từ Senegal, Syria và Brazil đang học tiếng Anh ở New Brunswick, và tôi mừng vì họ ở đó. Tôi cũng muốn được ở đó.

Đây là một phần của một hồ sơ lớn hơn

Nguồn: hợp đồng thuê của tôi; Global Affairs Canada, hồ sơ giao ngày 9 tháng 10 năm 2026 theo Đạo luật Quyền riêng tư (551 trang); các thư của Viện Kiểm sát Tối cao ngày 22 tháng 12 năm 2025 và 18 tháng 9 năm 2026; hồ sơ 2627-FTB-20 giao theo Luật Quyền tiếp cận thông tin của New Brunswick (GNB Mosaïk, 59 trang); Emery, McDonald và Morissette (2017); Chính quyền New Brunswick, trang Equal Employment Opportunity Program, đọc ngày 17 tháng 11 năm 2026; Thủ tướng Canada, tài liệu thông tin nền ngày 16 tháng 11 năm 2026, Phnom Penh; bản tường thuật bằng văn bản của chính tôi về biên giới, tháng 10 năm 2025. IRCC 2026-01401722 (2026-11-19); canada.ca: Apprenticeship Service; Federal Internship for Newcomers Program (2026-11-20).

Quay lại blog

Để lại bình luận

Xin lưu ý, bình luận cần được phê duyệt trước khi được đăng.

Registrations and Appointments