Ngôi làng đã nuôi dưỡng tôi
Tiểu luận & Bài học tiếng Anh miễn phí · Svay Rieng, Cambodia
Ngôi làng đã nuôi tôi
Một nền đất, một chiếc giường đi mượn và một con ếch luộc đã dạy một người hay than phiền về điều gì mới là giàu có.
Hãy xem video trước, rồi hãy đọc. Phần bài học nằm ở cuối trang — từ vựng, đúng/sai, trắc nghiệm và thảo luận.
Tôi đã dành năm năm để than phiền.
Tôi muốn thành thật về điều đó trước khi kể thêm bất cứ điều gì, vì nó quan trọng đối với phần kết. Năm năm thư từ, hồ sơ, bản dịch, đơn kháng cáo, bài đăng blog và email gửi đến những nhà báo chẳng bao giờ hồi âm. Năm năm luôn đúng mà chẳng đi đến đâu. Năm năm chứng kiến một tòa án ở Taichung phán rằng một hợp đồng thuê mà tôi từng chia sẻ một lần, trong hai ngày, nửa thập kỷ trước, có giá trị hơn mười lăm năm của một ngôi trường tôi đã tự tay gây dựng.
Đó là con người đã đặt chân đến ngôi làng. Không phải một thầy giáo. Không phải một người sáng lập. Chỉ là một người mệt mỏi, mang nỗi uất ức theo mình như một chiếc va li.
Anh ấy muốn uống bia
Bạn tôi lái tuk-tuk. Anh ngủ ngay trên xe năm hoặc sáu đêm mỗi tuần. Anh tắm rửa qua loa trong nhà vệ sinh công cộng. Anh làm thế để thỉnh thoảng có thể lái hai tiếng đồng hồ về thăm vợ và hai đứa con xinh xắn của mình. Khi anh mời tôi về nhà, một giọng nói nhỏ trong đầu tôi cất lên điều mà những giọng nói nhỏ vẫn luôn nói: anh ta đang lợi dụng bạn. Anh ta muốn bia miễn phí.
Mà bạn biết không? Anh ấy quả thật muốn uống bia.
Anh ấy có bia. Cả làng cũng vậy. Tôi trả tiền, và ngày mai tôi vẫn sẽ làm thế, vì chưa bao giờ trong đời tôi thấy hai trăm năm mươi đô la — khoảng một trăm chín mươi đô la Mỹ — mua được nhiều niềm vui đến vậy. Chưa một lần nào. Không ở nhà hàng nào, thành phố nào, quốc gia nào mà tôi từng sống.
Nếu tôi phải ngủ năm đêm một tuần trong xe và dội nước rửa người trong nhà vệ sinh công cộng để kiếm tiền xe về với con mình, tôi cũng sẽ muốn uống bia. Ai muốn ngồi ở một khoảng cách thoải mái rồi gọi những con người này là ngu ngốc vì phung phí tiền vào rượu thì nên đi nhà thờ thêm vài lần nữa. Ngay sau khi đi khám đầu óc.
Tôi gọi những người đó là churchian. Không phải Kitô hữu. Churchian. Họ biết tòa nhà. Họ chưa từng gặp vị mà tòa nhà ấy được xây lên để thờ phụng.
Những gì họ trao cho tôi
Họ cho tôi ăn.
Không phải kiểu xã giao. Không có đĩa riêng dành cho người nước ngoài. Họ cho tôi ăn từ chính chiếc nồi họ vẫn ăn, và tôi thừa nhận — có món làm tôi ghê. Một con ếch ở sân sau, bị bắt, luộc trên lửa, thịt được gỡ khỏi xương bởi những bàn tay đã làm việc này cả vạn lần. Đó là đồ ăn đi cắm trại. Chỉ khác là đây không phải cắm trại. Đây là một ngày thứ Ba bình thường.
Họ cho tôi một chiếc giường. Một chiếc giường thật sự, tốt, tốt nhất nhà, bên dưới có gà sống và dưới nữa là nền đất đầy bụi. Tôi ngủ ngon hơn bao nhiêu năm nay.
Không ai lo lắng
Đây là điều đã làm có thứ gì đó trong tôi vỡ ra.
Không ai lo lắng. Không lo cho bọn trẻ.
Bọn trẻ chạy nhảy. Chúng đi đâu thì đi. Cả làng cùng nuôi dạy chúng, nên không người lớn nào bị công việc ấy đè nặng. Chẳng ai cầm điện thoại kiểm tra xem đứa bé chín tuổi đang đứng ở đâu. Nỗi sợ duy nhất tôi thấy trong mắt bọn trẻ là nỗi sợ bình thường, lành mạnh khi bố mẹ phát hiện chúng lại mang con dao thái thịt ra ngoài.
Những đứa trẻ này không ăn KFC. Nếu đưa KFC cho chúng, tôi nghĩ chúng cũng chẳng thích. Thức ăn của chúng đến từ chính mảnh đất ngay sáng hôm đó. Nước của chúng đến từ một nơi mà chúng có thể chỉ tay vào.
Và suốt thời gian ở đây, tôi chưa bị muỗi đốt lần nào. Không một vết.
Giờ hãy để tôi nói đôi lời về chữ “tiên tiến”
Tôi đã sống mười lăm năm ở một đất nước rất tiên tiến.
Tiên tiến đến mức không giải quyết nổi nước đọng. Tiên tiến đến mức bạn có thể đứng giữa trung tâm một thành phố hiện đại, giữa thế kỷ hai mươi mốt, mà vẫn bị muỗi đốt tơi tả — vì chẳng ai thực thi nổi một quy tắc đơn giản chấm dứt nạn muỗi: đừng để nước đọng.
Tiên tiến đến mức một hợp đồng thuê được chia sẻ một lần, trong hai ngày, năm năm trước, có thể cướp đi toàn bộ công sức cả đời của một con người.
Tiên tiến thế đấy. Mà chẳng nắm được gì.
Tôi vẫn chưa nguôi. Tôi cũng muốn nói rõ điều này, vì tôi thà thành thật còn hơn tỏ ra khôn ngoan. Bài viết này không phải tiếng nói của một người đã lành vết thương. Đó là tiếng nói của một người bị làm cho khiêm nhường ở nơi anh không ngờ tới, và lần đầu tiên sau nửa thập kỷ, anh nhận ra đôi bàn tay mình đã buông lỏng.
Đài Loan ơi, tôi vẫn tin bạn có thể làm tốt hơn thế. Hãy tỉnh táo lại đi.
Điều tôi thật sự muốn bạn nhớ
Sẽ có người đọc đến đây và nghĩ: ừ thì dĩ nhiên họ hạnh phúc. Họ có biết gì hơn đâu. Đó là do giáo dục của họ.
Tôi đã nghe câu đó. Tôi đã nghe từ những người tôi yêu quý. Đó là một trong những câu “tử tế” xấu xí nhất trong tiếng Anh, vì người nói nó thực lòng tin rằng mình đang rộng lượng.
Không phải do giáo dục của họ.
Nhiều người đã mở cửa nhà đón tôi không biết đọc. Và tôi muốn nói điều này thật thẳng thắn, với tư cách một người đã dành cả đời trưởng thành để dạy chữ, tin vào điều đó, và đã xây cả một ngôi trường xoay quanh nó:
Không phải vô dụng. Chỉ là bị đánh giá quá cao. Vì tuần này tôi đã gặp những người không đọc nổi một chữ, và họ nhìn một người xa lạ — một kẻ lạc lõng, nghĩ ngợi quá nhiều, mang theo nỗi uất ức — rồi chỉ đơn giản nói: vào đi, ngồi xuống, ăn đi.
Đó không phải là nghèo đói. Khi viết bài này, tôi suýt gõ chữ “nghèo đói” ba lần, và ba lần tôi đều xóa đi, vì đó là từ sai. Nghèo đói là sự thiếu thốn. Tôi không thấy thiếu thốn. Tôi thấy một sự dư dả của chính thứ mà phần còn lại của chúng ta đang cạn dần.
Thêm một điều nữa, rồi đến bài học
Tôi đã dành một năm rưỡi trở lại Canada. Tôi cũng đã viết về chuyện đó — những cánh cửa không mở ra, một chính phủ lặng lẽ xóa tên tôi khỏi giấy tờ của chính họ, và sự im lặng kỳ lạ của nền báo chí quốc gia vốn sẵn sàng đưa tin hầu như mọi chuyện, trừ chuyện này. Các đường dẫn ở cuối trang. Tôi sẽ không tranh cãi lại tất cả ở đây.
Tôi chỉ muốn nói điều này: đứng ở phía trao đi lòng từ thiện thay vì phía nhận lại, cảm giác thật tuyệt. Tôi đã quên mất. Tôi đã dành quá lâu để đi xin — xin các bộ trưởng, xin các nhà báo, xin các thượng nghị sĩ, xin một tòa án — đến mức tôi thật sự quên mất đôi tay mình sinh ra để làm gì.
Một anh tài xế tuk-tuk ngủ ngay trong xe của mình đã nhắc tôi nhớ lại.
Nếu tôi có thể dành phần đời còn lại để cho đi nhiều hơn cho những người tốt đã đối xử tốt với tôi, thì Taichung chỉ lấy của tôi mười lăm năm và một tòa nhà. Nó không lấy được phần quan trọng nhất.
Bài học tiếng Anh miễn phí
Đọc hiểu & Thảo luận:
Ngôi làng đã nuôi tôi
01 · Khởi động · Trao đổi trước khi đọc
- Ở nước bạn, ai nuôi dạy trẻ — chủ yếu là cha mẹ hay cả cộng đồng?
- Bạn đã bao giờ nhận được điều gì hào phóng từ một người có rất ít chưa?
- Chỉ đọc tiêu đề. Bạn nghĩ “Ngôi làng đã nuôi tôi” sẽ nói về điều gì?
02 · Từ vựng chính
| Từ / Cụm từ | Nghĩa |
|---|---|
| humbled | bị làm cho thấy mình nhỏ bé hơn hoặc bớt kiêu hãnh — thường theo nghĩa tốt |
| grievance | lời phàn nàn về điều bạn cho là bất công |
| surplus | nhiều hơn mức cần thiết; dư ra |
| repulsed | cảm thấy ghê tởm mạnh mẽ trước điều gì đó |
| out of touch | không nắm được người bình thường thực sự sống ra sao |
| unclenched | mở ra; không còn siết chặt hay căng thẳng |
| standing water | nước không chảy — nơi muỗi sinh sôi |
| relitigate | tranh cãi lại một vụ việc cũ từ đầu |
| overrated | được khen ngợi quá mức xứng đáng |
| churchian (invented) | từ do tác giả tự đặt, chỉ người đi nhà thờ nhưng không có lòng thương xót |
Đọc to từng từ hai lần. Sau đó dùng ba trong số các từ này để đặt câu về tuần vừa qua của bạn.
03 · Đúng hay sai?
- Tác giả bị muỗi đốt nhiều lần trong thời gian ở đó.
- Tác giả cho rằng biết chữ hoàn toàn vô dụng.
- Bố mẹ theo dõi sát sao bọn trẻ trong làng mọi lúc.
- Tác giả nghi ngờ người bạn của mình có thể chỉ muốn bia miễn phí.
- Tác giả nói rằng ông đã hoàn toàn hồi phục sau những gì xảy ra ở Đài Loan.
- Thức ăn trong làng chủ yếu đến từ siêu thị.
- Người bạn của tác giả đôi khi ngủ trong chiếc tuk-tuk của anh.
- Tác giả thích nhận từ thiện hơn là cho đi.
Chạm để xem đáp án
- Sai. Ông nói mình chưa bị muỗi đốt lần nào.
- Sai. Ông nói nó “bị đánh giá quá cao”, chứ không phải vô dụng — và chính ông đã gây dựng sự nghiệp từ việc dạy chữ.
- Sai. Cả làng cùng nuôi dạy bọn trẻ; không ai lo lắng theo dõi chúng.
- Đúng. Một giọng nói nhỏ bảo ông rằng mình đang bị lợi dụng.
- Sai. Ông nói thẳng rằng mình vẫn chưa nguôi.
- Sai. Thức ăn đến từ mảnh đất ngay sáng hôm đó — kể cả con ếch ở sân sau.
- Đúng. Năm hoặc sáu đêm mỗi tuần.
- Sai. Ông nói cho đi mang lại cảm giác tốt hơn nhiều so với nhận.
04 · Trắc nghiệm
- Vì sao tác giả nói “nghèo đói” là từ sai?
- a) Ngôi làng thực ra giàu có về tiền bạc
- b) Nghèo đói nghĩa là thiếu thốn, còn ông thấy một sự dư dả của điều quý giá
- c) Dân làng đã yêu cầu ông đừng dùng từ đó
- d) Ông tin rằng nghèo đói chỉ tồn tại ở các thành phố lớn
- Ông muốn nói gì qua câu “Tiên tiến thế đấy. Mà chẳng nắm được gì.”?
- a) Công nghệ giờ đã giải quyết mọi vấn đề quan trọng
- b) Một đất nước có thể hiện đại mà vẫn thất bại ở những điều giản dị, nhân văn
- c) Ông đang định chuyển về Đài Loan
- d) Không nơi nào trên trái đất kiểm soát được muỗi
- Điều duy nhất mà bọn trẻ có vẻ sợ là gì?
- a) Người lạ đến làng
- b) Bị đói
- c) Bố mẹ phát hiện chuyện con dao thái thịt
- d) Những con gà sống dưới gầm giường
- Câu nào nêu rõ nhất bài học của bài viết?
- a) Đi du lịch ở Đông Nam Á rẻ hơn
- b) Hệ thống pháp luật ở đâu cũng bất công
- c) Phẩm chất quan trọng hơn bằng cấp
- d) Ai cũng nên học cách nấu một con ếch
- Tác giả nói mình đã “quên” điều gì?
- a) Tên người bạn của ông
- b) Cách đọc chữ
- c) Đôi tay mình sinh ra để làm gì
- d) Mình đã để va li ở đâu
- Vì sao tác giả tự đặt ra từ churchian?
- a) Để chỉ người xây nhà thờ
- b) Để chỉ người có đạo trên danh nghĩa nhưng không có lòng thương xót
- c) Để chỉ một truyền thống của Campuchia
- d) Để chỉ một kiểu giáo viên tiếng Anh
Chạm để xem đáp án
- b — Nghèo đói là sự thiếu thốn; ông mô tả một sự dư dả.
- b — Hiện đại không đồng nghĩa với năng lực làm người cơ bản.
- c — Con dao thái thịt.
- c — Phẩm chất hơn bằng cấp.
- c — Đôi tay mình sinh ra để làm gì.
- b — Có đạo trên danh nghĩa, không có lòng thương xót.
05 · Đọc giữa các dòng
- Tác giả nói ông đến “không phải một thầy giáo, không phải một người sáng lập”, mà là “một người mệt mỏi mang nỗi uất ức theo mình như một chiếc va li”. Hình ảnh chiếc va li cho bạn biết điều gì về ông?
- Vì sao câu “Đó là do giáo dục của họ” được mô tả là một trong những “câu tử tế xấu xí nhất” trong tiếng Anh? Một câu nói có thể vừa tử tế vừa xấu xí cùng lúc như thế nào?
- Ông viết “Tôi vẫn chưa nguôi.” Vì sao lại đưa câu đó vào, khi nó khiến ông trông kém khôn ngoan hơn?
Chạm để xem các câu trả lời mẫu
- Va li thì nặng, được mang theo khắp nơi, và là thứ do mình chọn mang. Hình ảnh này gợi ý rằng nỗi uất ức của ông là có thật, nhưng cũng là một gánh nặng mà ông chưa chịu đặt xuống.
- Người nói có ý thông cảm, nhưng câu đó ngầm cho rằng hạnh phúc của dân làng chỉ là một dạng thiếu hiểu biết — điều này mang tính kẻ cả. Giọng điệu thì tử tế, giả định thì xấu xí.
- Sự thành thật. Thừa nhận mình chưa nguôi làm phần còn lại của bài viết đáng tin hơn; một tác giả tuyên bố đã hoàn toàn bình yên sẽ nghe như đang diễn.
06 · Thảo luận
- Tác giả nói rằng biết chữ có lẽ “hơi bị đánh giá quá cao”. Bạn có đồng ý không? Vì sao có hoặc vì sao không?
- Một người có thể giàu mà không có tiền không? Điều đó sẽ như thế nào ở nước bạn?
- Trong văn hóa của bạn, ai chịu trách nhiệm với một đứa trẻ — cha mẹ hay tất cả mọi người?
- Giúp đỡ hay được giúp đỡ, điều nào tốt hơn? Điều nào khó hơn?
- Hãy tự đặt một từ mới, giống như tác giả đã đặt ra churchian, để chỉ một kiểu người trong ngôn ngữ của bạn. Hãy giải thích từ đó bằng tiếng Anh.
Hãy viết về một lần bạn được ai đó làm cho thấy humbled. Bạn ở đâu? Họ đã làm gì? Sau đó bạn hiểu ra điều gì mà trước đó bạn chưa hiểu? Hãy dùng ít nhất bốn từ trong bảng từ vựng.
Đọc thêm
Phần còn lại của câu chuyện — điều tôi đã mang theo khi đặt chân đến ngôi làng ấy.
Bài đăng A
Cánh cửa vẽ trên tường
New Brunswick nói rằng họ cần giáo viên. Bốn trăm bộ hồ sơ sau, tay nắm cửa vẫn không chịu xoay.
Bài đăng B
Bị loại ngay tại quê nhà
Canada đã xây một hệ thống đẳng cấp thế giới để đón người từ nơi khác đến. Còn với công dân trở về nhà, họ chẳng xây gì cả.
Bài đăng C
Chưa bất hợp pháp đâu
Cứ năm người Canada thì có một người làm công cho ông chủ. Vậy rốt cuộc ai sẽ viết câu chuyện không mấy dễ nghe về ông chủ?
Bài đăng D
Đợt rà soát ICCPR năm 2026 của Đài Loan
Một bản kiến nghị nhân quyền song ngữ về cưỡng bức di dời, nguyên tắc tương xứng và quyền được khắc phục hiệu quả.
Bài đăng E
Bốn năm vật lộn pháp lý của một người Canada ở Đài Loan
Bức thư gửi báo chí quốc tế, các tài liệu, dòng thời gian và hồ sơ video.
Vì sao bài này bị khóa, và vì sao đó không phải là hoang tưởng.
Vì có một cá nhân ở Taichung, Đài Loan, mà hành vi liên tục của người đó đối với tôi, tôi coi là bám đuôi và quấy rối, nên tôi không thể đăng công khai bài viết này. Hễ anh ta biết được điều gì là anh ta hành động. Tài khoản biến mất. Trang biến mất. Bất cứ thứ gì anh ta với tới được, anh ta đều với tới. Mỗi lần tôi đăng mình đang ở đâu và ở cùng ai, tôi cũng đang báo cho anh ta biết.
Vì vậy mật khẩu không được gửi qua email hay đường dẫn. Hãy viết cho tôi trước, rồi chúng ta sẽ sắp xếp một buổi họp Zoom có ghi hình ngắn để tôi trao mật khẩu trực tiếp cho bạn. Bản ghi hình tồn tại chỉ vì một lý do: để có hồ sơ rõ ràng, có ngày tháng về người đã yêu cầu, và để tôi không vô tình đưa thông tin cho chính người mà nó đang được giữ kín. Tôi có nghĩa vụ thực hiện các biện pháp hợp lý ở đây, và đây là biện pháp hợp lý nhất tôi có.
Thật đáng buồn khi phải viết ra điều này. Internet là công cụ vĩ đại nhất từng được tạo ra để chia sẻ ý tưởng, vậy mà chỉ một kẻ đầy hận thù cũng đủ khiến một người phải nghĩ lại trước khi đăng ảnh một bữa tối trong ngôi làng. Đó là cái giá. Tôi đang trả giá đó một cách công khai để bạn thấy nó ra sao.
Liên hệ để xin mật khẩu → hoặc đặt lịch họp trực tiếp trên lịch của tôi
Ross Cline 柯受恩 · rosscline.com
New Brunswick, Canada · iLearn.tw · Taichung, Taiwan
