สองที่ที่ผมเคยเรียกว่าบ้าน
แชร์
ฟังบทความนี้
25 นาที อ่านโดยผมเอง (ภาษาอังกฤษ) iLearn.tw Radio Podcast ตอนที่ 11
ช่วงนี้ผมสอนภาษาอังกฤษทุกสัปดาห์ให้คนสี่คนที่อาศัยอยู่ในนิวบรันส์วิก พวกเขามาจากเซเนกัล ซีเรีย และบราซิล ส่วนผมเป็นคนนิวบรันส์วิก ผมสอนพวกเขาจากห้องเช่าในพนมเปญ ประเทศกัมพูชา และผมสอนโดยไม่คิดเงิน เพราะตลอดปีครึ่งที่บ้านเกิด ไม่มีใครยอมจ่ายเงินให้ผมทำงานนี้
เราเอาเรื่องนี้มาล้อกันเล่น ผมบอกพวกเขาว่าวันหนึ่งพวกเขาต้องหางานในนิวบรันส์วิกให้ผม เพราะผมหาเองไม่ได้ พวกเขาหัวเราะ เป็นมุกที่ดี และมันก็เป็นความจริงล้วน ๆ ด้วย
ในชีวิตผม ผมเรียกสถานที่สองแห่งว่าบ้าน นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นในแต่ละแห่ง เล่าอย่างเรียบง่ายที่สุดเท่าที่ผมทำได้ พร้อมเอกสารในส่วนที่ผมมี
ไต้หวัน
ผมไปไต้หวันครั้งแรกตอนอายุสิบแปด ตอนอายุยี่สิบแปดผมเปิดโรงเรียนสอนภาษาอังกฤษในไทจง และบริหารอยู่สิบห้าปี เด็กมากกว่าหนึ่งพันคนเรียนภาษาอังกฤษในห้องนั้น ผมจ้างครู จ่ายเงินเดือน และเสียภาษี และเป็นเวลากว่าสี่ปีที่ผมออกนิตยสารของตัวเอง ยี่สิบหน้า กระดาษดี ฉบับละสี่พันเล่ม ผมช่วยเลี้ยงดูลูกทูนหัวของผมที่นั่นตั้งแต่สัปดาห์ที่เขาเกิด ตอนนี้เขาอายุราวสิบขวบ ผมพลาดชีวิตของเขาไปสองปีแล้ว

ข้อพิพาทเป็นเรื่องประตูบานหนึ่ง สัญญาเช่าของผมกำหนดให้เจ้าของที่ “รับผิดชอบเต็มที่ในการบำรุงรักษาและดูแลให้อยู่ในสภาพใช้งานได้ตามปกติ” สำหรับ “ประตูเหล็กบานเลื่อนกลไกขนาดใหญ่ด้านนอก” ของโรงเรียน ในเดือนพฤศจิกายน 2020 ประตูบานนั้น ซึ่งเป็นเหล็กหนักเกือบสี่ร้อยกิโลกรัม ร่วงลงมาในวินาทีเดียว สถานีโทรทัศน์สองแห่งมาถ่ายทำ ด้านหลังประตูนั้นคือประตูกระจกบานเลื่อนที่ล็อกไม่ได้
ผมขอแล้ว ผมเขียนไปแล้ว ผมไปไกล่เกลี่ยแล้ว ไม่มีอะไรได้รับการซ่อม และผมกลัวเรื่องความปลอดภัยของตัวเอง จากนั้นผมก็ทำสิ่งที่ทำให้ผมถูกตัดสินว่ามีความผิด คือผมเอาสัญญาเช่าของผมเอง ซึ่งเป็นสัญญาที่มีข้อนั้นอยู่ ขึ้นอินเทอร์เน็ต และเขียนเรื่องข้อพิพาทนี้ลงบล็อก สัญญาเช่าไม่มีข้อกำหนดเรื่องการรักษาความลับ ตามคำบอกเล่าของผม มันอยู่บนอินเทอร์เน็ตประมาณสองวัน
ศาลวินิจฉัยว่าสิ่งที่ผมโพสต์มีข้อมูลส่วนบุคคลของเจ้าของที่ และบางส่วนค้างอยู่บนอินเทอร์เน็ตเป็นเวลาหลายเดือน ไต้หวันบังคับใช้กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้วยโทษทางอาญา ผมถูกตัดสินจำคุกหกเดือน และคำพิพากษาถึงที่สุดที่ศาลสูงสุดในเดือนตุลาคม 2024
ผมไม่ได้ขอให้คุณตัดสินว่าใครถูกในเรื่องประตู ผมขอให้คุณดูว่าการพิจารณาคดีทำกันอย่างไร ผมอ่านภาษาจีนไม่ออก ไม่มีเอกสารใดในกระบวนพิจารณาที่ได้รับการแปลให้ผม การพิจารณาบางนัดไม่มีล่ามเลย ส่วนนัดอื่น บุคคลที่สาบานตนเป็นล่ามได้ถ่ายทอด ตามคำบอกเล่าของผม เพียงเศษเสี้ยวของสิ่งที่พูดกัน ในศาลชั้นต้น ทนายความจากการช่วยเหลือทางกฎหมายนั่งอยู่ข้างผมและไม่ได้ทำหน้าที่ล่าม ในชั้นอุทธรณ์ผมไม่มีทนายความ
ในเดือนมีนาคม 2024 ผมยื่นคำร้องขอให้เรียกพยานห้าคน ผู้พิพากษากล่าวในการพิจารณานัดหนึ่ง ผ่านล่าม ว่าพยานเหล่านั้นไม่สำคัญต่อคดี ไม่มีใครถูกเรียกมาเลย และคำพิพากษาเป็นลายลักษณ์อักษรไม่ได้ให้เหตุผลใด
หนึ่งในห้าคนนั้น ซึ่งเป็นผู้หญิง พร้อมจะบอกศาลว่าเธอเคยเตือนเจ้าของที่ของผมว่าผมอาจปลิดชีวิตตัวเอง และคำตอบที่เธอได้รับคือหลักฐานของกรมธรรม์ประกันภัยที่เพิ่มความคุ้มครอง เรื่องนั้นก็อยู่ในสิ่งที่ศาลเรียกว่าไม่สำคัญ ถ้าผู้พิพากษาไม่ได้อ่านสิ่งที่ตนปัดตกไป ก็คือปัดตกสิ่งที่ตนไม่เคยอ่านเลย

เรื่องมันเล็กลงได้ถึงขนาดนี้ วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2023 เวลา 18.55 น. บันทึกของศาลเองแสดงว่าผู้พิพากษาบันทึกว่าติดต่อล่ามไม่ได้ ถามผมเป็นภาษาจีนว่าผมเข้าใจภาษาจีนหรือไม่และยินยอมให้ดำเนินการต่อหรือไม่ แล้วก็ดำเนินการต่อเมื่อผมตอบว่าเข้าใจนิดหน่อย จากนั้นสิทธิของผมก็ถูกอ่านให้ผมฟังเป็นภาษาจีน

และเมื่อโทษถึงที่สุด หมายเรียกให้ไปรับโทษมีข้อความพิมพ์อยู่หนึ่งบรรทัดสำหรับคนอย่างผม เป็นภาษาจีน เขียนว่า หากท่านอ่านภาษาจีนไม่ออก ให้นำผู้แปลของท่านมาเอง

สำนักงานอัยการสูงสุดของไต้หวันปฏิเสธสองครั้งที่จะนำคดีกลับไปยังศาลสูงสุด ในหนังสือลงวันที่ 22 ธันวาคม 2025 และ 18 กันยายน 2026 หนังสือทั้งสองฉบับไม่ได้โต้แย้งข้อใดในเรื่องนี้เลย ฉบับที่สองระบุว่าการมีหรือไม่มีล่ามไม่ได้ทำให้ผลแตกต่างไป หนังสือทั้งสองฉบับพร้อมคำแปลอยู่ใน ดัชนีเอกสาร
มีคนถามผมว่าผมจะใช้คำว่าอะไรกับศาลแบบนั้น ผมได้ยินมาทุกคำแล้ว และในคืนที่แย่ ๆ ผมก็เคยใช้คำเหล่านั้น แต่ผมมองเข้าไปในใจใครไม่ได้ และผมก็ไม่จำเป็นต้องทำ ผมใช้คำที่ผมพิสูจน์ได้ คือ ไม่ได้รับการแปล ไม่มีล่าม ไม่ได้รับการรับฟัง
คนที่รู้จักระบบนั้นดีกว่าผมมากได้ตั้งชื่อให้ช่องว่างนี้ คุณปีเตอร์ เฉิน (Peter Chen) เป็นผู้ก่อตั้งสมาคมล่ามในกระบวนการยุติธรรมไต้หวัน (Taiwan Judicial Interpreters Association) เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2026 เขาเขียนถึงผมว่า
「這確實是很重要的問題和現象。目前刑事訴訟法有開了一個後門給審檢人員自由心證去認定,我不置可否;但如果被怠忽職守的執法人員濫用,這就是我們要監督及倡議改善的地方。」
“นี่เป็นปัญหาและปรากฏการณ์ที่สำคัญมากจริง ๆ ปัจจุบันประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเปิดประตูหลังไว้บานหนึ่งให้ผู้พิพากษาและพนักงานอัยการวินิจฉัยตามดุลพินิจโดยอิสระของตน เรื่องนั้นผมไม่ขอออกความเห็น แต่หากเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายที่ละเลยหน้าที่นำไปใช้ในทางที่ผิด ตรงนั้นเองคือจุดที่เราต้องตรวจสอบและผลักดันให้มีการปรับปรุง”
Peter Chen 陳允萍 ประธานผู้ก่อตั้ง Taiwan Judicial Interpreters Association (台灣司法通譯協會) อีเมลถึงผม 21 ตุลาคม 2026 อ้างอิงคำต่อคำ โดยได้รับความยินยอมจากเขาเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2026 คำแปลภาษาไทยแปลจากต้นฉบับภาษาจีน
เขาไม่ได้ถามอยู่คนเดียว นักวิชาการห้าคนด้านกฎหมาย การล่าม และนิติภาษาศาสตร์ จากแคนาดา ออสเตรเลีย เกาหลี และสหรัฐอเมริกา เขียนถึงสภาตุลาการ (Judicial Yuan) ของไต้หวันเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2026 ขอให้เผยแพร่ว่าในความเป็นจริงมีการแต่งตั้งล่ามศาลบ่อยเพียงใด หนังสือของพวกเขาไม่ได้แสดงจุดยืนต่อคดีของผม และไม่จำเป็นต้องแสดง

ใกล้ถึงตอนท้าย ทนายความคนหนึ่ง ซึ่งเป็นทนายค่าตัวสูง บอกผมว่าสถานการณ์เป็นอย่างไร เท่าที่ผมจำคำพูดของเขาได้ คือ ออกไปเถอะ ผมรู้ว่าคุณรักที่นี่ แต่ถ้าคุณอยู่ต่อ คุณก็โง่ นี่เป็นคำพิพากษาถึงที่สุด ผมทำอะไรไม่ได้แล้ว การอยู่ต่อหมายถึงจำคุกหกเดือน มีประวัติอาชญากรรม และเงินราว 300,000 ดอลลาร์ไต้หวันใหม่ รวมค่าปรับที่ใช้แทนโทษจำคุกได้กับค่าเสียหาย
ดังนั้นในเดือนธันวาคม 2024 ผมจึงทิ้งชีวิตที่ผมใช้เวลาสร้างมาสิบห้าปี และ ณ จุดใดจุดหนึ่งในสองปีนับจากนั้น ผมก็เสียคู่ชีวิตที่อยู่ด้วยกันมาสิบปีไปด้วย
ขอให้วางเรื่องที่ผู้พิพากษาทำหรือไม่ได้ทำไว้ก่อนสักครู่ แล้วลองวางสองสิ่งไว้เคียงกัน ด้านหนึ่งคือสัญญาเช่าฉบับหนึ่งซึ่งเป็นของผมเอง ที่ถูกเผยแพร่ทางอินเทอร์เน็ตเมื่อหลายปีก่อน อีกด้านหนึ่งคือบ้านที่ผมสร้างมาตลอดสิบห้าปีและถูกบีบให้ต้องจากมา การต้องเสียสิ่งที่สองไปเพราะสิ่งแรกนั้น เป็นเรื่องตามอำเภอใจ ไม่ได้สัดส่วนอย่างร้ายแรง และโหดร้าย นี่ไม่ใช่การกล่าวอ้างถึงสิ่งที่อยู่ในใจของใคร มันคือการวัด ผมไม่เชื่อว่าจะมีมาตรฐานสากลด้านความยุติธรรมหรือสิทธิมนุษยชนใดยอมให้เป็นเช่นนี้
แคนาดา
ก่อนจากมา ผมได้เดินเข้าไปในสำนักงานการค้าแคนาดาในไทเป เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2024 และบอกรัฐบาลของผมว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น บันทึกแรกในแฟ้มกงสุลของผมระบุว่า “สำนักงานอาจช่วยให้มั่นใจได้ หากบุคคลดังกล่าวรู้สึกว่าตนได้รับการปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม” (น. 96) นั่นคือสิ่งที่ผมได้รับแจ้งต่อหน้า และผมก็เชื่อตามนั้น
ผมรู้ว่าแฟ้มเขียนว่าอะไร เพราะ Global Affairs Canada เปิดเผยแฟ้มทั้งหมดให้ผมตามกฎหมายความเป็นส่วนตัว (Privacy Act): 551 หน้า ไม่มีการปกปิดส่วนใด เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2025 เจ้าหน้าที่ในไทเปถามออตตาวาด้วยคำถามที่ถูกต้อง: “โปรดแจ้งว่าสำนักงานใหญ่เห็นว่านี่เป็นการปฏิเสธความยุติธรรมหรือไม่” (น. 86) ออตตาวาตอบในวันรุ่งขึ้นว่า “ไม่อยู่ในฐานะที่จะวินิจฉัยว่าข้อกล่าวอ้างของบุคคลดังกล่าวเรื่องการปฏิเสธความยุติธรรมมีมูลหรือไม่” (น. 84) ใน 551 หน้า ไม่มีบันทึก อีเมล หรืองานมอบหมายใดที่ส่งถึงศาล พนักงานอัยการ กระทรวง หรือหน่วยงานใดของไต้หวัน เมื่อผมยังคงเขียนต่อไป แฟ้มก็บันทึกเหตุผลที่คำตอบหยุดลง: “เจ้าหน้าที่จดหมายโต้ตอบจะไม่/ไม่ตอบ (not/not) เนื่องจากบุคคลดังกล่าวเป็นนักเขียนที่เขียนมาก” (น. 13) เมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2026 อีเมลฉบับเดียวก็ปิดแฟ้ม

ผมเป็นนักเขียนที่เขียนมาก ผมจะเขียนน้อยลงถ้าคำถามข้อเดียวนั้นได้รับคำตอบ
นี่คือเรื่องที่เกิดขึ้นระหว่างที่ผมเขียนบทความนี้ วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน 2026 นายกรัฐมนตรีแคนาดาเดินทางถึงพนมเปญ เมืองที่ผมอาศัยอยู่ตอนนี้ เพื่อร่วมการประชุมสุดยอดกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษาฝรั่งเศส (La Francophonie) จากที่นี่ เขาประกาศเงิน 24 ล้านดอลลาร์ สำหรับโครงการในเบนิน โกตดิวัวร์ และเซเนกัล และสำหรับการเตรียมพร้อมรับมืออีโบลาในแอฟริกา ผมเพียงสังเกตเห็นระยะทาง จากพนมเปญ แคนาดามองหาเบนินเจอ แต่ในสองปี ตามแฟ้มของตัวเอง แคนาดาไม่ได้ถามไต้หวันแม้แต่คำถามเดียวเกี่ยวกับคนของตัวเองคนหนึ่ง
นิวบรันส์วิก
ผมจึงกลับบ้าน ผมเกิดที่เซนต์จอห์นและเป็นคน Deer Island แม่กับพ่อของผมอยู่ที่นั่น และท่านก็ไม่ได้อายุน้อยลง

ในเวลาราวปีครึ่ง ผมส่งใบสมัครมากกว่าสี่ร้อยฉบับ แต่ละฉบับมีจดหมายสมัครงานของตัวเอง งานสอน งานติวเตอร์ งานช่วยผู้มาใหม่ตั้งถิ่นฐาน งานสำนักงาน งานรักษาความปลอดภัย เมื่อผมได้ยินว่าเขตการศึกษาขาดคนขับรถโรงเรียน ผมก็โทรไป วันศุกร์ เสียงในโทรศัพท์กระตือรือร้น พอวันจันทร์ ตำแหน่งนั้นมีคนแล้ว สิ่งที่กลับมาจากทั้งหมดนั้นคือข้อเสนอเดียว เป็นงานกรรมกรก่อสร้างค่าแรงขั้นต่ำ กับประโยคเดียวจากหน่วยบริการจัดหางานของรัฐ ว่าการไม่มีงานปีครึ่งเป็นเรื่องปกติ

ผมทาสีกับลูกพี่ลูกน้องของผม ชั่วโมงละยี่สิบห้าดอลลาร์ ทั้งผนัง ทางเดินซีเมนต์ เก้าอี้ โต๊ะปิกนิก ผมทำงานบนเรือเฟอร์รีอยู่ช่วงหนึ่ง เรียนรู้งานและการฝึกซ้อมด้านความปลอดภัย ผมเคยบริหารโรงเรียน จ่ายเงินเดือน และออกนิตยสาร และผมก็ดีใจที่มีโต๊ะปิกนิกให้ทา ผมไม่ได้ถือตัวจนทำงานใดไม่ได้ แต่ถึงจุดหนึ่ง คนเราก็มีสิทธิ์ถามว่ามีอะไรผิดปกติหรือเปล่า และสิ่งที่ผิดปกตินั้นคือตัวเขาเองหรือเปล่า
ไม่ใช่แค่ผมคนเดียว รัฐรู้เรื่องนี้ เพราะรัฐจ่ายเงินเพื่อหาคำตอบ “The Economic Impacts of Migrating from New Brunswick to Alberta/Saskatchewan and Return to New Brunswick” (Emery, McDonald และ Morissette, 2017) เป็นงานที่กระทรวงการศึกษาหลังมัธยมศึกษา การฝึกอบรม และแรงงานเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย งานศึกษานี้ติดตามชาวนิวบรันส์วิกราว 18,000 คนที่ไปทางตะวันตกระหว่างปี 2001 ถึง 2008 ประมาณหนึ่งในสามกลับมาภายในสามปี จากนั้น ในหน้า 11 ระบุว่า หนึ่งในสี่ถึงหนึ่งในสามของผู้ย้ายถิ่นกลับเท่านั้นที่อยู่ในนิวบรันส์วิกต่อไปในที่สุด (“of return migrants ultimately remain in NB”) พูดง่าย ๆ คือ คนส่วนใหญ่ที่กลับบ้านไม่ได้อยู่ต่อ
เฮิร์บ เอเมอรี (Herb Emery) นักเศรษฐศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยนิวบรันส์วิกและหนึ่งในผู้เขียนงานนี้ เขียนถึงผมเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2026 ว่า
“Here you get stuck in the jobs we have rather than being able to compete for the job you want.” (ที่นี่คุณจะติดอยู่กับงานที่เรามี แทนที่จะได้แข่งขันเพื่องานที่คุณต้องการ)
และเกี่ยวกับเรื่องราวของผมเอง เขาเขียนว่า “Your email is the first direct statement I have seen as to why a returner didn’t stay” (อีเมลของคุณเป็นคำบอกเล่าโดยตรงฉบับแรกที่ผมเคยเห็น ว่าทำไมคนที่กลับมาจึงไม่อยู่ต่อ) (อ้างอิงทั้งสองข้อความโดยได้รับอนุญาตจากเขา)
ต่อไปนี้คือส่วนที่ผมระมัดระวังมาตลอด และอยากพูดให้ตรงที่สุด
นิวบรันส์วิกมีโครงการสำหรับคนที่เผชิญสิ่งเดียวกับที่ผมเผชิญจริง ๆ คือ ไม่มีประสบการณ์ในแคนาดา ไม่มีบุคคลอ้างอิงในท้องถิ่น มีคุณวุฒิที่ไม่มีใครรับรอง ไม่มีเครือข่าย โครงการหนึ่งชื่อ GNB Mosaïk ผมขอเอกสารของโครงการตามกฎหมายว่าด้วยสิทธิในการเข้าถึงข้อมูล และได้รับมา 59 หน้า รัฐใช้เงินของรัฐบาลกลางและรัฐประมาณ 1.87 ล้านดอลลาร์ สร้างทางเข้าสู่ระบบราชการของรัฐเอง ได้แก่ การจ้างงาน “โดยไม่คำนึงถึงระดับทักษะทางภาษา” คลาสเรียนภาษาที่ได้รับค่าจ้าง ล่ามในการสัมภาษณ์ พี่เลี้ยง และ “การเน้นทักษะที่นำไปใช้ได้และศักยภาพ มากกว่าประสบการณ์การทำงานเฉพาะด้าน” เป็นโครงการที่ดี รายงานของโครงการเองบอกว่าโครงการนี้มีไว้สำหรับใคร:
“ใครก็ตามที่ไม่ได้เกิดในนิวบรันส์วิก”

นั่นคือประตูข้างบานหนึ่งที่เข้าสู่ระบบราชการของรัฐ ยังมีบานที่สองซึ่งเก่ากว่า คือ Equal Employment Opportunity Program (โครงการโอกาสการจ้างงานที่เท่าเทียม) ซึ่งดำเนินมาตั้งแต่ปี 1984 สำหรับชนพื้นเมือง คนพิการ และสมาชิกของชนกลุ่มน้อยที่มองเห็นได้ ซึ่งหน้าเว็บของโครงการเองนิยามว่าเป็นคน “ที่ไม่ใช่คนผิวขาว” (“who are non-Caucasian”)
จนถึงตอนนี้ผมยังไม่ได้บอกว่าใครมาจากไหน หรือใครหน้าตาเป็นอย่างไร คนที่ใช้ประตูเหล่านั้นไม่ได้ทำอะไรนอกจากมาเมื่อได้รับเชิญ และผมเองก็ใช้เวลาสิบห้าปีเป็นคนต่างชาติในประเทศของคนอื่น แต่การไม่พูดถึงจะทำให้คุณเข้าใจผิด ผมจึงจะพูดเรื่องตรง ๆ นี้ครั้งเดียว นักเรียนของผมมาจากเซเนกัล ซีเรีย และบราซิล ผมเป็นชายผิวขาว ไม่ใช่ชนพื้นเมือง ไม่ได้อ้างว่ามีความพิการใด เกิดที่เซนต์จอห์น ตามคำนิยามสองข้อของรัฐเอง ประตูข้างทั้งสองบานไม่ใช่ของผม ผมไม่เชื่อว่าประตูสู่งานภาครัฐควรถูกตัดตามสีผิวของใคร ไม่ว่าของพวกเขาหรือของผม บนกระดาษ ผมมีช่องว่างแบบเดียวกับผู้มาใหม่ ยาวถึงสิบห้าปี และมีสูติบัตรของคนท้องถิ่น ไม่มีใครปฏิเสธผม แค่ไม่มีประตูบานไหนที่มีชื่อผมอยู่
ตอนนี้ออตตาวาพูดออกมาแล้วในประโยคเดียว ผมถามรัฐมนตรีของรัฐบาลกลางว่ามีบริการใดบ้างหรือไม่สำหรับพลเมืองที่กลับบ้านหลังจากอาศัยอยู่ต่างประเทศเป็นเวลานาน กระทรวงตอบเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 ว่า “Canadian citizens are not eligible for settlement services.” (พลเมืองแคนาดาไม่มีสิทธิ์ใช้บริการช่วยผู้ย้ายถิ่น) และแนะนำให้ผมเข้าไปดู Job Bank ซึ่งเป็นเว็บไซต์หางานของรัฐบาลแคนาดา
ออตตาวาจ่ายเงินให้นายจ้างด้วย และจ่ายให้การจ้างบางแบบมากกว่าแบบอื่น โครงการ Apprenticeship Service ของรัฐบาลกลางให้นายจ้าง “$5,000 for each eligible new first-year apprentice hired” (5,000 ดอลลาร์ต่อผู้ฝึกงานช่างปีแรกรายใหม่ที่มีคุณสมบัติและได้รับการจ้าง) และ “$10,000 if the apprentice hired is from an equity-deserving group” (10,000 ดอลลาร์หากผู้ฝึกงานที่จ้างมาจากกลุ่มที่ควรได้รับความเท่าเทียม) ซึ่งรายชื่อกลุ่มดังกล่าวรวมถึง “Newcomers” (ผู้มาใหม่) ส่วนโครงการฝึกงานสำหรับผู้มาใหม่ของรัฐบาลกลางจัดให้คนเข้าทำงานในหน่วยงานรัฐ รวมถึงในเฟรเดอริกตันและมองก์ตัน และเปิดรับผู้ที่ “have been a permanent resident or a Canadian citizen for 10 years or less” (เป็นผู้มีถิ่นพำนักถาวรหรือพลเมืองแคนาดามาแล้วไม่เกิน 10 ปี) ผมเป็นพลเมืองมาตั้งแต่เกิด ผมไม่อยู่ในรายชื่อใดเลย
ผมดีใจที่นักเรียนของผมอยู่ที่นี่ ตอนที่ Rebel News เล่นงาน Tim Hortons เรื่องแรงงานต่างชาติ พวกเขาเล็งผิดคน คนที่ยื่นกาแฟให้คุณไม่ได้เขียนนโยบายนั้น รัฐบาลต่างหากที่เขียน หันกล้องไปทางนั้น
รัฐหนึ่งทำสิ่งที่ถูกต้องได้ทั้งกับคนที่ตนเชิญมาและกับคนที่ตนเลี้ยงดูมา ไม่ใช่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง ตอนนี้นิวบรันส์วิกกำลังทำหนึ่งในสองอย่าง
นักเรียนของผมคนหนึ่ง ซึ่งเป็นผู้หญิง มีคลาสที่ได้รับทุนสนับสนุน เธอก็ยังมาหาผมอยู่ดี ในเวลาส่วนตัวของเธอ และผมสอนเธอกับคนอื่น ๆ ฟรีจากอีกฟากหนึ่งของโลก นั่นคือประโยชน์อย่างเดียวที่นิวบรันส์วิกหาได้จากครูสอนภาษาอังกฤษคนหนึ่งที่ทำงานนี้มาตั้งแต่ปี 1999
ผมเสนอคลาสฟรีแบบเดียวกันนี้ให้ห้องสมุดและหน่วยงานช่วยเหลือผู้มาใหม่ทั่วแคนาดา บางแห่งช่วยส่งต่อ และบริการห้องสมุดประชาชนของนิวบรันส์วิกเองก็เป็นหนึ่งในนั้น ส่วนระบบที่ได้รับทุนสนับสนุนส่วนใหญ่ทำไม่ได้ ระบบห้องสมุดแห่งหนึ่งเขียนมาว่าตนทำงาน “ผ่านความร่วมมือกับผู้ให้บริการที่มีอยู่แล้ว” และ “ไม่อยู่ในฐานะที่จะประชาสัมพันธ์ผู้สอนรายบุคคลหรือธุรกิจขนาดเล็ก” โครงการสอนภาษาที่ได้รับทุนจากรัฐบาลกลางแห่งหนึ่งเขียนมาว่า “สิ่งที่คุณทำฟังดูน่าสนใจมาก อย่างไรก็ตาม เราไม่สามารถแจ้งโอกาสนี้ให้นักเรียนของเราได้” ถ้าจะพูดให้เป็นธรรม ข้อความของผมบอกไว้ว่าผมสอนส่วนตัวเพื่อเลี้ยงชีพด้วย และกฎที่ห้ามประชาสัมพันธ์ธุรกิจก็เป็นกฎที่สมเหตุสมผล แต่ก็ยังหมายความว่า ครูชาวแคนาดาคนหนึ่งไม่สามารถยกงานของตัวเองให้เปล่า ๆ แก่ระบบที่สร้างขึ้นมาเพื่อสอนภาษาอังกฤษได้
ผมไม่คิดว่ามีใครตัดสินใจกันคนอย่างผมออกไป ผมคิดว่าไม่มีใครตัดสินใจอะไรเลย และสำหรับคนที่ยืนอยู่หน้าประตู ผลก็ออกมาเหมือนกัน
ผมเริ่มคิดว่าเรื่องนี้เรียบง่ายกว่านโยบาย ในที่เล็ก ๆ งานคือสิ่งที่คนหนึ่งมีและอีกคนไม่มี ผู้ชายที่กลับบ้านพร้อมประสบการณ์สิบห้าปีในสิ่งที่ไม่มีใครที่นั่นเคยทำ ไม่ใช่ของขวัญ เขาคือคู่แข่ง และเขาถูกทำให้รู้สึกอย่างนั้นที่ทุกเคาน์เตอร์ ในชีวิตผม ผมไม่เคยรู้สึกว่าไม่เป็นที่ต้อนรับในที่ใดเท่านี้ และที่นั่นคือที่ที่ผมจากมา
ชายแดน

Deer Island อยู่ติดกับรัฐเมน ผมโตมากับการข้ามแดนอย่างเป็นธรรมชาติเหมือนการหายใจ เมื่อหลายปีก่อน ใบขับขี่ใบเดียวก็พอ
วันที่ 2 ตุลาคม 2025 ราวเที่ยง ผมพยายามข้ามแดนระหว่างทางไปเยี่ยมเพื่อนรักคนหนึ่งในเพนซิลเวเนีย ผมถูกกักตัวไว้ราวห้าชั่วโมง ภายใต้คำขู่ว่าจะยึด ผมปลดล็อกโทรศัพท์เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจค้นและคัดลอกสิ่งที่อยู่ในนั้น ผมถอดนาฬิกาและนั่งตรงที่ถูกบอกให้นั่ง คำถามลงไปถึงปีเกิดของพ่อแม่ผม และโรงพยาบาล ผมไม่ได้เถียง ผมไม่ได้ขอออกไปดื่มน้ำ ผมขอโทษสำหรับงานเอกสารที่ผมก่อขึ้น เมื่อเขาปล่อยผม ผมได้รับแจ้งว่าหากมีกำหนดการเดินทางที่เคร่งครัดและมีหลักฐานเรื่องงานและเงินมากกว่านี้ ผมอาจเลี่ยงปัญหาได้ในครั้งหน้า
สามวันต่อมา ผมเพียงพยายามไปเติมน้ำมันและซื้อของสองสามอย่างที่ Walmart ใน Calais ผมถูกซักถามอีกครั้ง เรื่องภรรยาที่ผมไม่มีและลูกที่ผมไม่มี ผมได้รับแจ้งว่าตอนนี้ผมถูกจับเวลาแล้ว คือมีเวลาแทบไม่ถึงหนึ่งชั่วโมงในการเข้าและออก มิฉะนั้นจะถูกห้ามเข้า ผมได้รับแจ้งว่าการข้ามแดนแต่ละครั้งจะถูกนับเป็นผลลบต่อผม จนกว่าผมจะแสดงสลิปเงินเดือน บ้าน และ “ของที่ดีกว่านี้” ได้ ผมถูกล้อเลียนที่ซื้อลูกกวาด เจ้าหน้าที่คนหนึ่ง เป็นชายอายุเกินห้าสิบไปมาก ยื่นหน้าเข้ามาใกล้หน้าผมแล้วพูดว่า “Get a job, bro.” (ไปหางานทำซะ พวก)
ผมไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นถ้าผมลองอีกครั้ง ผมยังไม่กล้าลองดู ผมร้องไห้ที่เคาน์เตอร์นั้น ตอนอายุสี่สิบสี่ ขณะที่แม่กับพ่อรอผมอยู่
ลองนับดูก็แล้วกัน ไต้หวันให้ผมหกเดือน ชายแดนให้ผมหนึ่งชั่วโมง นิวบรันส์วิกไม่ให้อะไรผมเลย และใช้เวลาปีครึ่งในการไม่ให้
ให้เครดิตเมื่อควรให้
ขอให้เครดิตกัมพูชา ผมมาถึงคนเดียว ไม่มีเงิน มีหนี้มากกว่าหนึ่งหมื่นแปดพันดอลลาร์ และบัตรเครดิตทุกใบเต็มวงเงิน ซึ่งเป็นผลของสี่ปีในศาลกับปีครึ่งที่ไม่มีงาน ภายในไม่กี่สัปดาห์ผมก็มีงานในโรงเรียนสองแห่ง กัมพูชาเป็นหนึ่งในประเทศที่ยากจนกว่าในเอเชีย และการสอนหนึ่งชั่วโมงที่นี่ให้ค่าตอบแทนผมมากกว่าการทาสีโต๊ะปิกนิกหนึ่งชั่วโมงที่บ้านเกิดราวสองในสาม ในภาษาอังกฤษ Cambodia สะกดเกือบเหมือน Canada เชื่อผมเถอะ ที่นี่ไม่ใช่แคนาดา ไม่ใช่ที่ที่แม่กับพ่อของผมอยู่

และขอให้เครดิตรัฐเมน แม้จะมีเคาน์เตอร์นั้น ผมเขียนถึงกองบรรณาธิการข่าวในแคนาดามาตั้งแต่เดือนมกราคม 2025 สามสัปดาห์หลังจากผมกลับบ้าน ไม่มีกองบรรณาธิการใดติดค้างข่าวกับใคร แต่หนังสือพิมพ์ฉบับแรกในละแวกใกล้บ้านที่ตีพิมพ์ถ้อยคำของผมสักคำคือ The Quoddy Tides แห่งเมือง Eastport รัฐเมน เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2026 คือฉบับที่อยู่ฝั่งอเมริกาของผืนน้ำ และเมื่อผมเสนอคลาสฟรีของผมไปทั่ว กลุ่มส่งเสริมการรู้หนังสือกลุ่มหนึ่งใน Bangor ก็วิดีโอคอลกับผมและตอบตกลง
เมื่อกองบรรณาธิการข่าวของแคนาดาตอบผมกลับมา ก็เพื่อส่งผมต่อไปที่อื่นหรือเพื่อปฏิเสธ แห่งหนึ่งเขียนมาว่าเหตุการณ์อยู่ไกลจากนิวบรันส์วิกมาก และไม่มีทั้งเวลาและทรัพยากรที่จะตรวจสอบ ผมเป็นคนนิวบรันส์วิก นั่นแหละคือข่าว เท่าที่ผมทราบ ยังไม่มีกองบรรณาธิการข่าวของแคนาดาแห่งใดรายงานเรื่องใดในนี้เลย
สิ่งที่ผมขอ
ไม่ใช่ความสงสาร ผมอายุสี่สิบห้า ทำงานทุกวัน และผมยังไม่จบ
จากไต้หวัน: การพิจารณาคดีใหม่ ในภาษาที่ผมตามได้ ผมอยากกลับบ้าน ผมไม่อยากกลับบ้านไปเจอโทษจำคุกหกเดือน ประวัติอาชญากรรม และค่าปรับกับค่าเสียหายราว 300,000 ดอลลาร์ไต้หวันใหม่ ภายใต้คำพิพากษาที่ผมอ่านไม่ออก เพราะเอาสัญญาเช่าของตัวเองขึ้นออนไลน์
จากแคนาดา: สามข้อในคำร้อง e-7910 ต่อสภาสามัญ ซึ่งสมาชิกรัฐสภาของผมได้อนุมัติแล้วและกำลังอยู่ระหว่างการแปลก่อนเปิดให้ลงชื่อ มาตรฐานการให้บริการกงสุลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ เหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อปิดแฟ้ม การทบทวนโดยอิสระ
จากนิวบรันส์วิก: ขอให้หาคำตอบว่าคนที่กลับบ้านเป็นอย่างไรต่อไป เพราะงานศึกษาชิ้นเดียวที่ผมรู้จักหยุดอยู่ที่ปี 2011 ขอให้เปิดประตูที่มีอยู่แล้วให้คนที่เกิดที่นี่ด้วย ขอให้ประสบการณ์ได้รับการประเมิน
จากประเทศเพื่อนบ้าน: ไม่มีอะไรมากไปกว่าบ่ายธรรมดา ๆ วันหนึ่ง
ผมไม่ได้ขอให้ปิดประตูใส่ใคร ผมขอประตูสักบานที่เปิด สัปดาห์นี้คนสี่คนจากเซเนกัล ซีเรีย และบราซิลกำลังเรียนภาษาอังกฤษในนิวบรันส์วิก และผมดีใจที่พวกเขาอยู่ที่นั่น ผมก็อยากอยู่ที่นั่นเหมือนกัน
นี่คือส่วนหนึ่งของบันทึกที่ใหญ่กว่า
- คนนิวบรันส์วิกไม่ได้รับการต้อนรับในนิวบรันส์วิก
- 551 หน้า: สิ่งที่แคนาดาทำและไม่ได้ทำ
- ประตูที่ถูกวาดไว้บนผนัง
- วันที่ผู้พิพากษายกหูโทรศัพท์
- “Lost in Translation”: จดหมายของผมใน The Quoddy Tides
- บทสัมภาษณ์ “When Justice Doesn’t Speak Your Language” (The Translation Podcast ตอนที่ 16)
- หน้าสำหรับสื่อมวลชนและเอกสาร
แหล่งที่มา: สัญญาเช่าของผม; Global Affairs Canada เอกสารที่เปิดเผยตาม Privacy Act เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2026 (551 หน้า); หนังสือของสำนักงานอัยการสูงสุดลงวันที่ 22 ธันวาคม 2025 และ 18 กันยายน 2026; เอกสาร 2627-FTB-20 ที่เปิดเผยตามกฎหมายว่าด้วยสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลของนิวบรันส์วิก (GNB Mosaïk, 59 หน้า); Emery, McDonald และ Morissette (2017); รัฐบาลนิวบรันส์วิก หน้าเว็บ Equal Employment Opportunity Program อ่านเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2026; นายกรัฐมนตรีแคนาดา เอกสารข้อมูลพื้นฐานลงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2026 พนมเปญ; บันทึกของผมเองเรื่องชายแดน ตุลาคม 2025 IRCC 2026-01401722 (2026-11-19); canada.ca: Apprenticeship Service; Federal Internship for Newcomers Program (2026-11-20).